ქართული ხელნაწერების ფონდი
ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდებში თავმოყრილია XIX–XX საუკუნეებში ქართველი საზოგადო მოღვაწეების ინიციატივით დაფუძნებული საზოგადოებების მიერ შეგროვებული და შემონახული ხელნაწერი მემკვიდრეობა.
ცენტრის კოლექციებში დაცულია დაახლოებით 10 000 ქართული და 5 000 უცხოენოვანი ხელნაწერი, V–XIX საუკუნეებით დათარიღებული დაახლოებით 40 000 ქართული და უცხოენოვანი ისტორიული საბუთი, 5 000-მდე პალიმფსესტური ფურცელი, მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა 200-ზე მეტი საარქივო ფონდი, ასევე უნიკალური პაპირუსების კოლექცია.
ქართული ხელნაწერების ფონდი დაყოფილია ოთხ – A, H, Q და S ფონდად.
ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება ქართველი საზოგადო მოღვაწეების, ილია ჭავჭავაძის, დიმიტრი ყიფიანის, იაკობ გოგებაშვილისა და სხვათა ინიციატივით დაარსდა 1879 წელს, თბილისში. საზოგადოების მრავალმხრივ საქმიანობაში განსაკუთრებული ადგილი ხელნაწერთა შეგროვებასა და დაცვას ეკავა; სამონასტრო საცავებიდან, მოსახლეობიდან, კერძო კოლექციებიდან უხვი შეწირულობების წყალობით შედგა მდიდარი ფონდი, რომელიც დღეს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის S ფონდშია გაერთიანებული.
საქართველოს
საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოება 1907 წელს თბილისში ექვთიმე თაყაიშვილის
ინიციატივით დაარსდა. 1922 წელს საზოგადოებას სათავეში ჩაუდგა ივანე ჯავახიშვილი. საზოგადოება ქართული ეროვნული კულტურის მძლავრ კერას
წარმოადგენდა. საზოგადოების მიერ შექმნილ თბილისის უნივერსიტეტთან არსებულ
მუზეუმში თავი მოიყარა ქართული ხელნაწერების, სიგელ–გურჯების, არქეოლოგიური
ნივთებისა და სხვა ისტორიულმა დოკუმენტების მდიდარმა ფონდმა, რომელიც 1929 წელს
გადაეცა სახელმწიფო მუზეუმს. საზოგადოების კუთვნილი ხელნაწერები ამჟამად დაცულია
ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის H ფონდში.
Q ფონდი ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ახალი და დღემდე მზარდი ერთადერთი ფონდია. ფონდი 1919 წელს თბილისში, საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ფარგლებში შეიქმნა. ფონდი ივსებოდა ეკლესია-მონასტრების საცავებიდან, შენაძენებისა და კერძო შემოწირულობების ხარჯზე, აგრეთვე, ცნობილი ქართველი მეცნიერების მიერ საქართველოს სხვადასხვა კუთხეებში გამოვლენილი ხელნაწერების გადმოცემის გზით. ფონდს შეუერთდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ლიტერატურის ინსტიტუტის ხელნაწერთა კოლექცია.
