ვებგვერდი მუშაობს სატესტო რეჟიმში.

დაიწყეთ აკრეფა და დააჭირეთ Enter-ს


ისტორიული დოკუმენტების ფონდი

ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცულია ქართული და უცხოური ისტორიული საბუთების უდიდესი კოლექცია – დაახლოებით 40 ათასი ერთეული. 

      ქართული საბუთები წარმოდგენილია ოთხი ფონდით:

Ad - საეკლესიო მუზეუმის კოლექცია

Hd - საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების მუზეუმის კოლექცია

Sd  - ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების კოლექცია

Qd - ახალი კოლექცია


უცხოენოვანი ისტორიული საბუთების კოლექციები: 

Pd - სპარსული ისტორიული დოკუმენტების კოლექციაში  გაერთიანდა კავკასიის ადმინისტრაციულ დაწესებულებათა საარქივო ფონდებისა და კერძო პირთაგან შესყიდული მასალა.

Turd - ოსმალური დოკუმენტების კოლექციაში  შესულია წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა და კავკასიის ინსტიტუტის კოლექციებიდან. დოკუმენტების ნაწილი შეძენილია კერძო პირებისგან მესხეთ-ჯავახეთში.

Ard - არაბული ისტორიული დოკუმენტების  ნაწილი გაცემულია ერეკლე მეორის მიერ დაღესტნელი მმართველებისა და მოხელეებისადმი.

ცენტრში დაცულ საბუთებს შორის არის დედნები და პირები. ასლები/პირები სხვადასხვა დროსაა გადაწერილი და დედნის უქონლობის შემთხვევაში ორიგინალის მნიშვნელობას იძენს. ჩვენამდე მოღწეული უძველესი ისტორიული საბუთი XI საუკუნეს ეკუთვნის: „სიგელი ბაგრატ მეფისა ოპიზარ და მიჯნაძოროელ მამებისადმი“ (Sd-1201). ასლებს შორის ყველაზე ძველიადაწერილი ფავნელისა მღვიმისადმი“, რომელიც IX საუკუნით თარიღდება და ჩვენამდე XII საუკუნის პირით მოაღწია (Ad-1). ცენტრში დაცული საბუთების ქრონოლოგიური ჩარჩო XX პირველ მეოთხედამდე ვრცელდება.

მეორე სლაიდი - ისტორიული დოკუმენტების ფონდი
Sd 1201 - მეფე ბაგრატ IV-ის სიგელი ოპიზელ და მიძნაძორელი მამებისადმი [1054/1072]

საბუთების ერთი ნაწილი შესრულებულია ეტრატზე, უმრავლესობა კი – ქაღალდზე. ტყავზე შესრულებულ დოკუმენტებს შორის გვხვდება პალიმფსესტებიც. ცენტრში დაცულია ხეზე შესრულებული რამდენიმე დოკუმენტი. საბუთები, ძირითადად, მხედრული ხელითაა ნაწერი, ნუსხა-ხუცურითაა შედგენილი მხოლოდ მცირე ნაწილი, რომლებიც საეკლესიო საბუთებს განეკუთვნება (Ad-16).  

მესამე სლაიდი - ისტორიული დოკუმენტების ფონდი
Ad 16 - კათალიკოს მალაქიას მიერ მიცემული შეწირულობი წიგნი სვეტიცხოველის ეკლესიისათვის. 1532-1538 წწ.

ისტორიული საბუთები მოიცავს  შუა საუკუნეების საქართველოს ცხოვრების თითქმის ყველა სფეროს მეფის ბრძანებებიდან დაწყებული, პირადი წერილებითა თუ საყოფაცხოვრებო ურთიერთობების ამსახველი დოკუმენტებით დამთავრებული და ნათლად წარმოაჩენს ქვეყნის პოლიტიკური, სოციალ-ეკონომიკური თუ კულტურული განვითარების საერთო სურათს. 

 

Ad-10 მეაღაპედ დაყენების წიგნი, მიცემული ქუენიფნეველის მიერ სამადინისძისათვის (ნუსხა-ხუცური ხელით).
საბუთები იყოფა იურიდიულ და არაიურიდიულ ძეგლებად.  იურიდიული საბუთების გაფორმებას მოსახლეობის ყველა კატეგორია საჭიროებდა, ამდენად დოკუმენტები ფორმდებოდა დაბალ წოდებათა წარმომადგენლებშიც.

საისტორიო დოკუმენტებში ასახულია შუა საუკუნეების სამართლის ყველა მიმართულება. საბუთების დიდი ნაწილი ეხება ფეოდალური ურთიერთობების მოწესრიგებასა და გარკვეული ნორმების დაკანონებას. მათ რიცხვს ეკუთვნის: წყალობის, შეწირულების, ნასყიდობის, შეუვალობის, გაყრისა და შეყრის, ყმობის (თავდაწერის) ფიცის, სითარხნის, პირობის, მოწმობის საბუთები, ბრძანებები და ა.შ.

იურიდიული სიმტკიცისთვის დოკუმენტებს დართული აქვს საბუთის გამცემის ხელრთვა და ბეჭედი. სამეფო საბუთთა ხელრთვებმა ბაგრატიონთა ავტოგრაფები შემოგვინახა. მათ შორის აღსანიშნავია მეფე თამარის ხელმოწერა (Ad-2).
Ad - 2 მანდატურთუხუცეს ჭიაბერის სიგელი შიომღვიმის მონასტრისადმი, (თამარ მეფის ხელრთვა) 1189 წ.

ქვეყანაში შექმნილი პოლიტიკური მდგომარეობა დოკუმენტების გარეგნულ მხარეზეც აისახებოდა, ამიტომ გვაქვს ორენოვანი საბუთები: ქართულ-სპარსული (Hd-1350) (XVI-XVII სს.) და ქართულ-რუსული (XIX ს.).


მეშვიდე სლაიდი - ისტორიული საბუთების ფონდი
Hd 1350 - როსტომ მეფის მიერ მიცემული მამულის წყალობის წიგნი ელიზბარ სოლოღაშვილისათვის. 1657 წლის 13 მაისი

გარეგნული მახასიათებლებითა და შინაარსობრივი თვალსაზრისით, საისტორიო დოკუმენტები კულტურული მემკვიდრეობის უნიკალურ ძეგლებს განეკუთვნება. დოკუმენტის ტექსტი, ტრადიციულად, ქანწილით იწყება. გვხვდება გამშვენებული ქანწილები მხატვრული გაფორმების საინტერესო ვარიაციებით (Hd-1329). საბუთების ნაწილი შემკულია  დეკორითა და მინიატიურული მხატვრობით, რომელიც სიუჟეტურად დაკავშირებულია საბუთის შინაარსთან. მინიატურულ მხატვრობაში რამდენიმე მეფის პორტრეტიც აისახა (Qd-7118).  ზოგიერთ შემთხვევაში ტექსტი შესრულებულია ფერადი მელნით (სინგური, ოქრომელანი...), რაც განსაკუთრებულ გამომსახველობას სძენს დოკუმენტს.

მეშვიდე სლაიდი- ისტორიული დოკუმენტები
Qd 7118 - მეფე გიორგი VIII-ის მიერ მიცემული სასისხლო სიგელი გიორგი ჟურულისთვის. 1460 წლის 12 ივნისი.

ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცულია უცხოენოვანი ისტორიული საბუთებიც (არაბული, სპარსული, ოსმალური, სომხური და რუსული).  

 

აღმოსავლურ კოლექციაში დაცულია XVI-XIX სს-ები სპარსული ისტორიული დოკუმენტები, რომლებიც განეკუთვნება სეფიანთახანას, ავარების, ზენდების, ყაჯარების დინასტიების პერიოდებს და მოიცავს ირანის  შაჰების, მოხელეების, ასევე, ქართველის მეფეებისა და მმართველების მიერ გაცემულ დოკუმენტებს. მათი დიდი ნაწილი განსაკუთრებული მოხატულობითაა გამორჩეული (Pd-102, 1672 წ. Pd-47, 1708წ.).  

 

ოსმალური დოკუმენტები - სულთნების ფირმანები, ჰოქმები, დიპლომატიური და კერძო მიმოწერა - განეკუთვნება XV-XIX სს-ებს.ზოგიერთი თუღრით (სულთნის მონოგრამით) შემკული საბუთი კალიგრაფიული და დეკორატიული ხელოვნების უბადლო ნიმუშებია (Turd-270, 1758 წ,  Turd -21, 1764 წ.).

 

 

 

Turd-21, სულთან მუსტაფა III-ის მიერ გაცემული ბერათი რაბათსა და მის მიმდებარე სოფლებში მამულის ბოძების შესახებ. 1144/1764
ხელი: დივანი ჯელისი, სიიაკათი