მოხსენებათა თეზისები 

ალბომი

 

 სარედაქციო-საგამომცემლო ჯგუფი

ზაზა აბაშიძე, ეკა დუღაშვილი, ლადო მირიანაშვილი,

ვლადიმერ პერანიძე, ქეთევან ტატიშვილი, ნინო ქავთარია

 

ISBN 978-9941-9539-3-4

© კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი, 2017

 

სარჩევი

წინასიტყვაობა …………………………………………………………………………………………………………………………………………… 3

INTRODUCTION ………………………………………………………………………………………………………………………………………… 5

ალბომი ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7

თეზისები

ნიკოლოზ ალიმბარაშვილი

ბერძნული კვალი მანგლისის მონასტერში

დიმიტრი მეღვინეთხუცესიშვილისა და მარი ბროსეს მიმოწერის მიხედვით  ……………………………………………………. 11

მალხაზ აფრიდონიძე

საქართველო და რაინდობის ინსტიტუტიზაცია ………………………………………………………………………………………………..13

მერაბ ბაბუხადია

ბიზანტიური სასულიერო ლიტერატურის ქართულად თარგმანის ნიმუში:

თხრობა სასწაულთათვის და საკვირველებათა დიდებულისა მთავარანგელოზისა მიქაელისთა

და სხუათა მათ წმინდათა ანგელოზთათვის ……………………………………………………………………………………………….. 16

ნანა ბურჭულაძე 

ქვაზე კვეთის ხელოვნების ორი ნიმუში იყალთოდან ………………………………………………………………………………………. 18

ეკატერინე გედევანიშვილი

გელათის წმ.გიორგის ეკლესიის მოხატულობაში ასახული “ცოცხალი” მთის გამოსახულებისთვის …………………… 21

ხათუნა გოგია 

ქრონოტოპის თავისებურებანი ქართულსა და ბიზანტიურ აგიოგრაფიაში ……………………………………………………….. 22

თორნიკე დიასამიძე

სიცოცხლის ხის რელიეფური კომპოზიცია ინგუშეთის ტყობა-იერდის ტაძრიდან და მისი მიმართება ქართულ შუა საუკუნეების ხელოვნებასთან ………………………………………………………………………………………………………………………. 24

მარიამ დიდებულიძე 

ძველი გაგრის ეკლესია. ქართული და ბიზანტიური ხუროთმოძღვრების

ურთიერთმიმართება ადრებიზანტიურ ხანაში  ………………………………………………………………………………………………….. 26

ნინო ქავთარია, ეკა დუღაშვილი

სანკტ-პეტერბურგის კოლექციის ქართულ-ბერძნული ხელნაწერი (0.158) ბიზანტიურ-ქართული კროსკულტურული უერთიერთობების ნიმუში ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 28

აპოლონ თაბუაშვილი

ათონის ივერთა მონასტრის აღაპები, როგორც ფეოდალური ეპოქის

საქართველოს ეკონომიკური ისტორიის წყარო ………………………………………………………………………………………………….. 31

ლერი თავაძე

ბიზანტიური ინსტიტუციები და საქართველოს მმართველი ელიტა VII-VIII საუკუნეების მიჯნაზე …………………….. 34

ხათუნა თოდაძე 

იერარქიის ხედვა ქართულ-ბიზანტიურ საზოგადოებაში………………………………………………………………………………….. 37

მაია კარანაძე 

ქრსიტიანულ-აღმოსავლური და ბიზანტიური გავლენები ქართული ხელნაწერი წიგნის ყდებზე …………………….. 38

ექვთიმე კოჭლამაზიშვილი

გიორგი ათონელის მიერ თარგმნილი პარაკლიტონის

ათონურ ნუსხაზე დართული ანონიმური შესხმითი ლექსი ……………………………………………………………….. 41

ქეთევან მამასახლისი 

წმ.ამონას სწავლანი ……………………………………………………………………………………………………………………………. 43

ირმა მამასახლისი 

ნადირობის სიუჟეტი ოშკის ფასადზე …………………………………………………………………………………………………………..45

შოთა მათითაშვილი

კათალიკოსობის დაწესება V საუკუნის ქართლში: კანონიკური ასპექტი ………………………………………………….. 48

კიტი მაჩაბელი

სირიულ-პალესტინური ბრინჯაოს საცეცხლურები: ლიტურგია და პილიგრიმობა ……………………………….. 50

ელენე მაჭავარიანი 

ქართული მხატვრული ტრადიციების მიმართება ბიზანტიური წიგნის ხელოვნებასთან (XI-XIIIსს.) ……….. 52

გიორგი მაჭარაშვილი 

ნეოფიტე კვიპრელი გაბრიელ ქართველის შესახებ ………………………………………………………………………………….. 55

თამარ მესხი 

ცნობები პალესტინის ქართული სავანეების შესახებ

XVI-XVIII საუკუნეების ბერძნულ ხელნაწერებში …………………………………………………………………………………….. 57

მაია ნინიძე 

ციფრული არქივი და აკადემიური გამოცემა ……………………………………………………………………………………………….. 59

ლალი ოსეფაშვილი 

სახარებისეული სიუჟეტები ჯრუჭის ფსალმუნში ………………………………………………………………………………………. 62

ეკატერინე ონიანი

ათონის მთის ქართული ნევმირებული ხელნაწერის ფრაგმენტების შესახებ …………………………………………………. 65

ქეთევან ოჩხრიკიძე 

მესაყვირე ანგელოზები ქართულ რელიეფურ მქანდაკებლობაში …………………………………………………………………… 67

თამაზ სანიკიძე 

მცხეთის პირველი სვეტიცხოვლის შესახებ ……………………………………………………………………………………………………. 69

ნინო სიმონიშვილი 

ოშკის დავით კურაპალატის სტელის ვიზუალური და

იდეოლოგიური კონცეპცია Xს.-ის  II ნახევრის ქართულ-ბიზანტიური ურთიერთობის კონტექსტში …………………. 72

ნესტან სულავა 

აგიოგრაფი და ჰიმნოგრაფი, როგორც ქართველი ერის სულიერი წინამძღოლი ……………………………………………………. 74

გიორგი სოსიაშვილი

უცხოეთში არსებული ქართული ეკლესია-მონასტრების

მეტოქები და მამულები შიდა ქართლში (ლიახვის ხეობა) ………………………………………………………………………….. 80

ქეთევან ტატიშვილი 

ბიზანტიაში მოღვაწე ქართველი წმინდანების საგალობლები

ანტონ I კათალიკოსის ჰიმნოგრაფიულ მემკვიდრეობაში ……………………………………………………………………………. 84

ლელა შათირიშვილი

ადრებიზანტიური და ბიზანტიური კრებულები …………………………………………………………………………………………. 87

მაია შაორშაძე 

მიტროპოლიტ მიხაილის სხვადასხვა საეპისკოპოსო კათედრაზე მოღვაწეობის ქრონოლოგიის საკითხისათვის

(XVIII-XIXსს) ………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 90

გიორგი ჩუბინიძე 

რუის-ურბნისის საეკლესიო კრების ბოლო კანონის გაგებისთვის ………………………………………………………………. 93

ნესტან ჩხიკვაძე

IX-X სს-ის ტაოკლარჯული სალიტერატურო სკოლა

(იერუსალიმიდან კონსტანტინოპოლისაკენ)  ………………………………………………………………………………… 95

იზოლდა ჭიჭინაძე

ლარგვისის სამხატვრო სკოლა XIV საუკუნეში ……………………………………………………………………………….. 97

თემო ჯოჯუა 

ვინმე იაკობის მიერ დოლისყანის მონასტრის წინამძღვრის ეფდმოზის

დაკვეთით გადაწერილი ლიტორგიკული კრებული (C 25) რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლურ ხელნაწერთა ინსტიტუდიდან (კრიპტოგრამული ანდერძები; მომგებლისა და გადამწერის ვინაობა; გადაწერის ადგილი) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 100

Ioseb Alimbarashvili

GREEK TRACES IN MANGLISI MONASTERY ACCORDING TO THE CORRESPONDENCE OF DIMITRI MEGVINETKHUTSESISHVILI AND MARIE BROSE  ……………………………………………………………. 105

Malkhaz Apridonidze

GEORGIA AND THE INSTITUTION OF KNIGHTS ………………………………………………………………. 107

Andrea Babuin

IMAGES OF SOLDIERY IN LATE MEDIEVAL EPIRUS, XIII-XV CENTURY ………………………………………………………………………………………………110

Merab Babukhadia

THE EXAMPLE OF GEORGIAN TRANSLATION OF BYZANTINE SPIRITUAL LITERATURE: PRAISE OF THE GREATEST AND MOST GLORIOUS CELESTIAL MILITARY RULER ARCHANGEL MICHAEL AND OF OTHER ARCHANGELS ………………………………………………………..111

Olga Barashko

ARCHITECTURE OF CHURCHES IN BIETI AND KUSIRETI IN THE CONTEXT OF GEORGIAN-BYZANTINE RELATIONSHIPS IN THE IX-X CENTURIES ………………………………………………………………………………….113

Vladimir Besolov

ORIGINATION AND SHAPING OF GEORGIAN CENTRAL DOMED CHURCHES IN THE CONTEXT OF RELIGIOUS ARCHITECTURE OF EASTERN CHRISTENDOM AND BYZANTIUM: ON THE ISSUE OF AUTOCHTONISM OF ARCHITECTURAL TRADITIONS ………………………115

Nana Burchuladze

TWO SAMPLES OF THE ART OF STONE CARVING FROM IKALTO: GEORGIAN ART IN THE CONTEXT OF BYZANTINE AND EASTERN CHRISTIAN ART ……………………………………………………………………………………116

Izolda Chichinadze

THE ARTISTIC SCHOOL OF LARGVISI IN THE XIV CENTURY ………………………………………………………………………………………119

Tinatin Chronz, Claudia Sode

A NEW WITNESS OF THE ANCIENT LITURGY OF JERUSALEM IN THE NATIONAL MUSEUM OF GEORGIA: MESTIA, SVANETI-MUSEUM, MS. 9 (K-51)………………………………………..122

Giorgi Chubinidze

FOR THE UNDERSTANDING OF THE LAST LAW OF THE RUISI-URBNISI CHURCH COUNCIL ……………………………………..124

Tornike Diasamidze

THE BAS-RELIEF COMPOSITION OF THE TREE OF LIFE FROM THE CHURCH OF TKOBA-ERDI IN INGUSHETIA AND ITS RELATION TO GEORGIAN MEDIEVAL ART ………………………………………126

Mariam Didebulidze

CHURCH IN OLD GAGRA: INTERRELATIONS OF THE GEORGIAN AND BYZANTINE ARCHITECTURE IN EARLY BYZANTINE PERIOD ……..128

Marco Fasolio

THE CHALDOI AND IVIRON. BYZANTINE-GEORGIAN FAMILY TIES IN THE PONTOS BEFORE THE FOURTHCRUSADE …………………129

Georgia Foukaneli

PILGRIMAGE TO SINAI: THE EPIGRAPHIC EVIDENCE ……………………131

Nikos Fyssas

THE UBISI MURALS (XIV C.) AND THE ICONOGRAPHIC AVANT-GARDE OF THE PALAEOLOGANERA …………………………………….132

Ekaterine Gedevanishvili

THE IMAGE OF “ANIMATED” MOUNTAIN IN WALL PAINTINGS OF THE CHURCH OF ST. GEORGE AT GELATI MONASTERY ………..134

Khatuna Gogia

CHRONOTOPE PECULIARITIES IN GEORGIAN AND BYZANTINE HAGIOGRAPHY …………………………………………………………………………………….135

Karen Hamada

ANTI-ARMENIAN DISCOURSES IN GREEK AND GEORGIAN POLEMICAL TEXTS IN THE TENTH AND ELEVENTH CENTURIES AND ARMENIANS’ REACTIONS …………………………………………………………………..137

Gunay Heydarli

GEORGIAN CHRISTIANITY AND ROMAN CATHOLIC PRESENCE ………………………………………………………………………….139

Cornelia Horn

PROLEGOMENA TO THE CRITICAL DIGITAL EDITION OF THE PROTEVANGELIUM OF JAMES IN THE CAUCASUS ………………………..141

Mark Huggins

A GLIMPSE INTO THE GEORGIAN GOLDEN AGE THROUGH THE LENS OF THE MANUSCRIPT BORGIANUS GEORGIANUS 4 (XII CENTURY) ……………………………………………………………………………………..143

Temo Jojua

A LITURGICAL COLLECTION (C 25) FROM THE INSTITUTE OF ORIENTAL MANUSCRIPTS OF THE RUSSIAN ACADEMY OF SCIENCES, COPIED BY CERTAIN IAKOB ON THE COMMISSION OF EPHDEMOZ, THE FATHER SUPERIOR OF DOLISKANA MONASTERY (ENCRYPTED TESTAMENTS, IDENTITIES OF THE COMMISSIONER AND SCRIBE, AND PLACE OF COPYING)…………………………………………145

Maia Karanadze

EASTERN CHRISTIAN AND BYZANTINE INFLUENCES ON GEORGIAN MANUSCRIPT COVERS …………………………………………….149

Nino Kavtaria, Eka Dughashvili

THE GEORGIAN-GREEK MANUSCRIPT FROM SAINT PETERSBURG COLLECTION (0.I.58) AS A SAMPLE OF BYZANTINE-GEORGIAN CROSS-CULTURAL RELATIONS. ………………………………………………………….151

Ekvtime Kochlamazashvili

THE ANONYMOUS PRAISE POEM APPENDED TO PARAKLITIKOS FROM MOUNT ATHOS IN GIORGI THE ATHONITE’S TRANSLATION …..154

Yuriy Koreniuk, Roman Gutsulyak, Natalia Shevchenko

RESEARCH OF MOSAICS AND FRESCOES OF THE ST. SOPHIA CATHEDRAL IN KYIV IN 2013-2014 ………………………………156

Dmitry Kosourov

BAGRAT III – THE HIDDEN ALLY OF BYZANTINE EMPIRE? ……………………………………………………………………158

Natalia Kulkova

THE FIRST WITNESS TO THE HISTORY OF THE CONVERSION OF GEORGIA …………………………………………………………………………………………160

Nathan Leidholm

BLURRING THE LINE BETWEEN FAMILY AND ETHNICITY: THE EXAMPLE OF GEORGIANS IN THE BYZANTINE EMPIRE ……..162

Kitty Machabeli

SYRO-PALESTINIAN BRONZE CENSERS: LITURGY AND PILGRIMAGE ………………………………………………………………164

Giorgi Macharashvili

NEOPHYTOS OF CYPRUS ABOUT GABRIEL THE IBERIAN …………….166

Elene Machavariani

RELATION OF GEORGIAN ART TRADITIONS TO THE BYZANTINE MANUSCRIPT ART (XI-XIII CC.). ………………………………………………………..167

Svetlana Maltseva, Anna Zakharova

THE MATERIALS OF NIKOLAI OKUNEV’S EXPEDITION OF 1917 ABOUT THE WALL-PAINTINGS OF PARKHALI …………………………………170

Irma Mamasakhlisi

A HUNTING SCENE ON THE FAÇADE OF OSHKI CHURCH …………..172

Ketevan Mamasakhlisi

THE TEACHINGS OF ST. AMMON ……………………………………………………..174

Apostolos G. Mantas

THE DŽRUČI II GOSPEL ONCE AGAIN: ORIGINALITY AND COPYING ……………………………………………………………………………………..176

Shota Matitashvili

THE ESTABLISHMENT OF THE CATHOLICOSATE IN THE FIFTH-CENTURY KARTLI: CANONICAL ASPECT ……………………..178

Petra Melichar

ADOPTION AS POLITICAL INSTRUMENT OF THE BYZANTINE EMPRESSES: THE CASES OF ZOE THE MACEDONIAN, MARY OF ALANIA (GEORGIA) AND MARIA-RITA OF ARMENIA……………………..179

Tamar Meskhi

ACCOUNTS FOUND IN THE GREEK MANUSCRIPTS OF XVI-XVIII CENTURIES ABOUT THE GEORGIAN MONASTERIES IN PALESTINE …..181

Kateryna Mikheienko

STAGES OF EVOLUTION OF A CHURCH WITH ARCHED GABLES (ZAKOMARA) IN KYIVAN RUS…………………………………………………………..182

Alexandra Nikiforova

THE RITES OF MAUNDY THURSDAY IN THE IX CENTURY JERUSALEM AND EGYPT ……………………………………………184

Maia Ninidze

DIGITAL ARCHIVES AND SCHOLARLY EDITIONS ……………………………186

Ketevan Ochkhikidze

TRUMPETER ANGELS IN GEORGIAN RELIEF SCULPTURE …………….188

Ekaterine Oniani

ON THE FRAGMENT OF ST. MOUNT ATHOS GEORGIAN NEUMATIC MANUSCRIPT ……………………………………………….189

Lali Osepashvili

GOSPEL STORIES IN JRUTCHI PSALM ……………………………………………..190

Georgi R. Parpulov

THE DATE OF THE VANI GOSPEL BOOK …………………………………………193

Kyrill Pavlikianov

THE GEORGIAN MONASTIC PRESENCE ON MOUNT ATHOS FROM 960 TO 1513 – PROSOPOGRAPHY BASED ON THE GREEK DOCUMENTARY SOURCES ……………………………………………195

Natalija Ristovska

MEDIEVAL ENAMELS IN TRANSCAUCAISA: LOCAL OR IMPORTED? ……………………………………………………………………….198

Anna Rogozhina

MEDIEVAL GEORGIAN TRADITION OF THE MARTYRDOM OF PHILOTHEUS (IN HONOUR OF KORNELI KEKELIDZE’S PUBLICATION OF 1960) ……………………………………………………………………….199

Tamaz Sanikidze

CONCERNING THE FIRST SVETITSKHOVELI OF MTSKHETA ……………………………………………………………………………………..201

Maia Shaorshadze

ON CHRONOLOGY OF ACTIVITIES OF METROPOLITAN MIKHAIL AT DIFFERENT BISHOPRIC SEES (XVIII-XIX CENTURIES) ……………..204

Lela Shatirishvili

EARLY BYZANTINE AND BYZANTINE COLLECTIONS ……………………206

Oleksandra Shevluga

MINIATURE “MOTHER OF GOD ON A THRONE WITH A CHILD” FROM GERTRUDE’S CODE: REINTERPRETATION OF ICONOGRAPHY ….208

Erga Shneurson

THE CROSS EMBLEM IN GEORGIAN ART: ECHOES OF HISTORICAL EVENTS AND MEMORIES OF JERUSALEM ………………………………………210

Nino Simonishvili

THE VISUAL AND IDEOLOGICAL CONCEPT OF THE STELE OF DAVIT KUROPALATES AT OSHKI IN A CONTEXT OF THE GEORGIAN-BYZANTINE RELATIONSHIP IN THE SECOND HALF OF THE X CENTURY ………………………………………………………………..212

Giorgi Sosiashvili

GEORGIAN CHURCHES AND MONASTERIES ABROAD, THEIR COURTYARDS AND ESTATES IN SHIDA KARTLI (LIAKHVI GORGE) …..214

Nestan Sulava

HAGIOGRAPHER AND HYMNOGRAPHER AS A SPIRITUAL LEADER OF THE GEORGIAN NATION ………………………………………………218

Apolon Tabuashvili

SYNODIKA OF IVIRON MONASTERY OF MOUNT ATHOS AS THE SOURCE FOR ECONOMIC HISTORY OF FEUDAL GEORGIA …………………………………………………………………………222

Hidemi Takahashi

SYRIAC CHRISTIANITY EAST OF THE PAMIRS: ON SOME NEW FINDS AND THEIR SIGNIFICANCE FOR THE UNDERSTANDING OF EURASIAN CHRISTIANITY ……………………………224

Ketevan Tatishvili

HYMNS IN HONOUR OF GEORGIAN SAINTS WHO CARRIED OUT ACTIVITIES IN BYZANTIUM IN HYMNOGRAPHIC HERITAGE OF CATHOLICOS ANTON I ………………………………………………………………………..226

Leri Tavadze

BYZANTINE INSTITUTIONS AND THE GEORGIAN RULING ELITE AT THE TURN FROM THE VII CENTURY TO THE VIII CENTURY ………228

Nestan Tchkhikvadze

LITERARY SCHOOL OF TAO-KLARJET OF IX-X CENTURIES (FROM JERUSALEM TO CONSTANTINOPLE) …………………………………….230

Khatuna Todadze

THE HIERARCHICAL VISION OF THE GEORGIAN AND BYZANTINE SOCIETIES ……………………………………………………………..232

Elif Tokay

XI CENTURY ANTIOCH AS A LITERARY CENTRE …………………………..233

Denis Tsypkin

MANUSCRIPT AS A SYSTEM OF TRACES: RESEARCH METHODOLOGY AND PRACTICE AT THE NATIONAL LIBRARY OF RUSSIA ……………………………………………………………………………………………234

Andrey Vinogradov

GEORGIAN INFLUENCE ON BYZANTINE ART: THE CASE OF VARZAHAN ……………………………………………………………………………………………236

Elena Vinogradova

NEW EVALUATION AND DATING OF SOME GEORGIAN MURALS OF THE XIV CENTURY (MOKVI, LIKHNI AND DAVID NARIN’S CHAPEL IN GELATI) …………………………………………………………………………….238

Eleni Vlachopoulou-Karabina

CHURCH GOLD EMBROIDERIES (XVII CENTURY) DONATED BY THE GEORGIAN ROYAL COURT AND CLERGY TO THE HOLY MONASTERY OF IVIRON …………………………………………………240

Jonathon Wright

JOSEPH AND ASENETH IN THE CHRISTIAN EAST: THE SYRIAC AND ARMENIAN VERSIONS ………………………………………..242